Według słownikowej definicji sitcomem możemy nazwać taki „rodzaj serialu komediowego w którym dominuje tzw. humor sytuacyjny, a jego akcja rozgrywa się przez większość czasu w jednym pomieszczeniu”1. Gatunek ten narodził się w Stanach Zjednoczonych, zaś w Europie jako pierwsi sięgnęli po niego Brytyjczycy (ich odpowiednik tego gatunku często jest nazywany britcomem). Sitcomy to przeważnie, krótkie bardzo schematyczne i stereotypowe historyjki, nie trwające na ogól powyżej 30 minut. Każdy z odcinków może tu „funkcjonować jako całość i telewidz może wejść w świat tej opowieści w dowolnej chwili, nie obawiając się- jak w serialu- że nie zrozumie aktualnych zachowań bohaterów, ponieważ brak mu wiedzy z poprzednich odcinków.”2 Najważniejsze wydaje się być zatem to co tu i teraz.

13posterunekPolski sitcom to gatunek stosunkowo nowy, nie zakorzeniony jeszcze tak bardzo w ramówce stacji telewizyjnych jak ma to miejsce w krajach zachodnich. Mimo to wytrawny widz łatwo dostrzeże wiele wspólnych cech łączących polskie produkcje komediowe i pozwalające mówić o pewnych wyznacznikach polskich sitcomów. Wśród tych podobieństw jest jedno szczególnie rzucające się w oczy, mianowicie specyficzne fatum prześladujące głównych bohaterów tych produkcji.

Głównym bohaterem pierwszego polskiego sitcomu „13 posterunek” jest policjant Cezary Cezary. Poznajemy go w momencie przybycia na tytułową placówkę, gdzie zostaje błędnie wzięty za nowego komendanta. Niestety pomyłka zostaje szybko wykryta i bohater musi pogodzić się z funkcją zwykłego posterunkowego. Już w pierwszym odcinku bohater zostaje naznaczony jako ten, któremu los nie za bardzo sprzyja. Dalsze perypetie Czarka to jedna ciągła próba dojścia przeróżnymi sposobami do ogromnego majątku. Jak nietrudno się domyślić wszelkie próby kończą się zazwyczaj dla bohatera fiaskiem. Mimo że bohater jest kombinantem, cwaniaczkiem, często łatwo dającym się korumpować i nie stroniącym od alkoholu, to raczej trudno go nie polubić. Mimo wszystkich przywar gdy trzeba potrafi on wstawić się za bliskimi osobami i pomóc im w trudnych chwilach (w jednym z odcinków otrzymuje ogromną nagrodę pieniężną za schwytanie groźnego przestępcy i mimo że zawsze marzył o wielkich pieniądzach przeznacza ją w całości na operację oczu ślepego kolegi). Cezary ma również jeszcze jedną cechę, która niewątpliwie go wyróżnia i przybliża do innych bohaterów polskich sitcomów. Cechą tą jest niezwykła pomysłowość. Potrafi On w każdej sytuacji wymyślić jakiś dobry plan działania, niestety na ogół każdy z tych dobrych pomysłów kończy się dla niego katastrofą. Mimo to nigdy się nie poddaje i zawsze wydaje się być sobą.

miodowe-lataRównież bohaterowie „Miodowych lat”- pierwszego polskiego sitcomu nagrywanego z udziałem publiczności nie należą do ludzi sukcesu. Karol Krawczyk jest motorniczym tramwaju, jeżdżącym od wielu lat tą samą linią. Jego sąsiad i zarazem przyjaciel Tadeusz Norek pracuje w kanalizacji. Obaj podobnie jak opisany wcześniej Cezary Cezary są niezwykle pomysłowi. Ich czas podzielony jest pomiędzy pracę, grę w piłkarskim klubie Albatrosy, udzielanie się w spotkaniach Klubu Sierżanta i wymyślanie nowych sposobów dojścia do wielkich pieniędzy. Podobnie jak we wcześniejszym przypadku próby te skazane są z góry na niepowodzenie. Mimo to bohaterowie wciąż wymyślają coś nowego. To próbują założyć własny biznes, to wystąpić w reklamie czy wygrać pieniądze w teleturnieju. Karol i Tadek mimo wszystkich swoich niepowodzeń są zawsze pozytywnie nastawieni do otaczającego ich świata. I mimo że nie mają szczęścia do zdobywania wielkich fortun to są szczęśliwi. Obaj mają bowiem małżonki, które pomimo że myślą zupełnie bardziej realistycznie, to towarzyszą im we wszystkich życiowych przygodach.

daleko-od-noszyDosyć typowych dla polskiego sitcomu bohaterów możemy oglądać w nadawanych przez telewizję Polsat serialu „Daleko od noszy” (wcześniej „Szpital na perypetiach”). Obserwujemy tam przedstawione w krzywym zwierciadle perypetie lekarzy i pacjentów bliżej nieokreślonego polskiego szpitala. Wszystkie przedstawione postaci wydają się zdecydowanie zaprzeczać obrazowi kompetentnego lekarza, którego chciałoby się w razie kłopotów spotkać na swojej drodze. Ordynator Łubicz bardziej zdrowiem swoich pacjentów martwi się jedyni o to jak w najszybszy sposób się dorobić, często przyjmuje łapówki i naciąga swoich pracowników i pacjentów (np. w jednym z odcinków dorabia się ich kosztem dzięki zaznajomieniu się z karcianą sztuczką i wciągnięciu wszystkich w hazardową rozgrywkę). Mimo to również On nie może mówić żeby los mu sprzyjał, wszak mimo wielu starań o awans wciąż musi tkwić w tym samym szpitalu otoczony tymi samymi ludźmi. Szpitalu, który śmiało można określić przystanią życiowych nieudaczników. Mamy tu doktora Basena, który aby zostać lekarzem podrobił swoje świadectwo ukończenia szkoły (gdy oszustwo to wychodzi na jaw zostaje zdegradowany do funkcji salowego). Mamy jego żonę, sprawiającą wrażenie niezbyt rozgarniętej, siostrę Basen. Obydwoje niezbyt radzą sobie zarówno ze sprawowanymi w szpitalu obowiązkami jak i z wychowaniem swojego synka Wojtusia (co wnioskować można z rozmów telefonicznych jakie z nim przeprowadzają). I wreszcie bodaj najważniejszą z postaci serialu- doktora Kidlera, którego bardziej od leczenia pacjentów zajmuje uganianie się za młodymi pielęgniarkami. Jest On bardzo sprytny, swoim zachowaniem przypomina trochę ordynatora, stąd zapewne wynikają częste z nim kłótnie. W przeciwieństwie do bohaterów poprzednich seriali Kidler jest bardziej pragmatyczny. Paweł Wawrzecki, aktor grający Kidlera, zapytany w jednym z wywiadów czy spotkał w swoim życiu kogoś kto przypominał by granego przez niego bohatera odpowiedział: „Spotkałem, tylko że to nie jest jedna osoba. Widziałem kilka takich dziwnych postaci. Znałem kiedyś tłumacza, na którego nie mam lepszego słowa niż popapraniec. Cóż to był za pokręcony gość! Ale jednocześnie konkretny i niepozbawiony sensu. Kidler to nie jest kretyn. On jest tylko naiwny, zakompleksiony, nazbyt wierzy innym.”3 pomimo, że „serial wydaje się oddawać społeczną percepcję stanu polskich szpitali oraz mentalności części personelu medycznego” to nietrudno polubić jego bohaterów. Posiadają oni bowiem, mimo wszystkich przywar, wiele optymizmu i w najtrudniejszych momentach potrafią zmienić swoje nawyki i zachować się szlachetnie.

swiat_wedlug_kiepskichKlasycznym przykładem całej rodziny nieudaczników wśród polskich sitcomów jest „Świat według Kiepskich”. Zarówno tytułowi bohaterowie jak i ich sąsiedzi są reprezentantami tzw. „nizin społecznych”. Głowa rodziny- Ferdynand Kiepski jest bezrobotnym z wyboru. Jest człowiekiem leniwym, który wyżej od pracy ceni piwo, telewizor i sen. Jednak pomimo że wymienione czynności składają się niejako na schemat dnia codziennego bohatera, to życie głównego bohatera nie jest tak nudne jak mogło by się wydawać. Ferdynand posiada albowiem jeden dar, który wyróżnia go z rzeszy bezrobotnych. Darem tym jest niezwykła pomysłowość, która to pozwala głównemu bohaterowi wymyślać coraz to nowe, nie raz absurdalne sposoby na „trzepanie dużej kasiory”. Pomysły Ferdka, podobnie jak i pomysły wymienionych wyżej bohaterów na ogół są niezbyt trafione. Pozostaje mu zatem egzystowanie na bezrobociu, gdyż jak sam powtarza „w tym kraju nie ma pracy dla ludzi z jego wykształceniem”. Syn Ferdynanda- Walduś Kiepski jest niemalże kopią ojca. Z tą różnicą, że jest od ojca mniej rozgarnięty i pomysłowy. Podobnie jak ojciec najbardziej lubi pić piwo i oglądać mecze. Jedyną osobą, która trzyma cały dom w ryzach i dzięki której cała rodzina może funkcjonować jest Halinka Kiepska. To Ona jest głową rodziny. Jako jedyna dba o to żeby utrzymać rodzinę i zapewnić jej byt. Rodzina Kiepskich jest bez dwóch zdań chyba najlepszym przykładem na to że mimo wielu niepowodzeń, można zachować wesołe spojrzenie na świat. Zresztą serial „nie gloryfikuje świata, w którym żyją bohaterowie: co więcej, prawdopodobnie chcą oni żyć w innym, ale nie starcza energii, albo nie sprzyja im szczęście. Świat Kiepskich jest światem konieczności, ale też nie takim, który frustrowałby naszych bohaterów”.4

I mimo że bohaterom przyszło żyć w świecie takim, a nie innym to „Rodzina Kiepskich jest wyposażona w wiele cech, które są dzisiaj powszechnie akceptowane społecznie m.in. swoisty honor, brak agresji, miłość i nastawienie do rozwiązywania problemów poprzez rozmowę”.5 Kiepscy mimo wszystkich niepowodzeń i nieporozumień trzymają się razem, przez co można powiedzieć, że serial może stanowić pochwałę wartości rodzinnych.

nianiaI wreszcie jedna z niewielu kobiecych głównych bohaterek- Frania Maj. Ta bohaterka serialu „Niania” jest trzydziestoparoletnią panną, pochodzącą z warszawskiej Pragi. Przez przypadek trafia do domu milionera Maksymiliana Skalskiego, gdzie zostaje zatrudniona na stanowisku opiekunki do dzieci. Ciążące nad bohaterką fatum, nie jest w przeciwieństwie do poprzednich bohaterów związane z sytuacją finansową, lecz uczuciową. Frania próbuje ze wszelką cenę zachęcić do siebie Skalskiego. Próby te nierzadko kończą się podobnie jak próby zdobycie majątku przez opisanych wcześniej bohaterów. Jednak Frania również nie poddaje się i na przeróżne sposoby dąży do osiągnięcia zamierzonego przez siebie celu. I pomimo, ze nie sprawia wrażenie osoby zbytnio wykształconej, to zdobywa sympatię widzów dzięki swej wiedzy życiowej.

To oczywiście nie wszyscy bohaterowie polskich sitcomów, dla których los nie był do końca łaskawy. Wystarczy by wymienić jeszcze: głównego bohatera serialu „I kto tu rządzi”, który na skutek kontuzji musi przerwać obiecująca karierę bramkarza i zatrudnia się w charakterze pomocy domowej czy tytułową bohaterkę „Heli w opałach” kobietę po przejściach, zarazem zapracowaną i samotną matkę trójki dzieci.

Wszyscy opisani bohaterowie polskich sitcomów są niewątpliwie postaciami doświadczonymi przez los. Każdy z nich musi wciąż i wciąż zmagać się z ciążącym nad nim fatum. Mimo to jak łatwo zauważyć ich wspólną cechą jest optymizm i wiara w to że uda się swoją sytuację zmienić, a jeśli nawet nie to i tak nic strasznego się nie stanie. Wszyscy wymienieni bohaterowie są również postaciami niezwykle ciekawymi poprzez swoją pomysłowość. I mimo że pomysłowość ta nie niesie za sobą żadnej wymiernej korzyści to bohaterowie nigdy nie tracą pewności siebie. Z pewnością właśnie taka postawa, pełna wiary i optymizmu mimo piętrzących się dookoła przeszkód sprawia, że widzowie tak bardzo polubili bohaterów polskich sitcomów i stali się oni również częścią ich życia.

Autor: Łukasz Gajewski

1http://pl.wikipedia.org/wiki/Sitcom

2Wiesław Godzic Kiepscy i inni, czyli triumf sitcomu [w:] 30 najważniejszych programów TV w Polsce red. W.Godzic, Warszawa 2005, s.185

3Kidler normalnie cymes, Z Pawłem Wawrzeckim rozmawia Jacek Szczerba, Gazeta Wyborcza 18.11.2005

 

4W.Godzic, Op. cit.190

5ibidem

Łukasz Gajewski

Dziennikarz, pedagog, kulturoznawca. Autor tekstów z obszaru kultury, psychologii, polityki, zdrowego trybu życia i mediów.
Zamieszkały: Bełchatów

Komentarze

comments