henryk-tomaszewski-zwoje

Henryk Tomaszewski “Zwoje”

Określenie Polska Szkoła Plakatu wprowadzone zostało najprawdopodobniej w roku 1960 przez Jana Lennice. Miało odnosić się głównie do grupy polskich plakacistów tworzących między latami pięćdziesiątymi a siedemdziesiątymi. Wtedy to na fali odwilży do głosu doszło nowe, wolne od obciążeń wojennych, pokolenie młodych twórców. Nie byli oni zrzeszeni w żadnej konkretnej grupie, łączyła ich za to podobna tematyka prac i wspólne postrzeganie rzeczywistości. Dominującą tematyką stała się kultura. Plakaty najczęściej reklamowały filmy, wystawy, czy przedstawienia teatralne i cyrkowe. Znaczący wpływ na taki stan rzeczy miała sytuacja gospodarcza w kraju, gdzie popyt przewyższał podaż, stąd i w sztuce plakatu dało się zaobserwować znacznie mniejsze zainteresowanie reklamą. Oprócz samej tematyki twórców Polskiej Szkoły Plakatu łączył również fakt, że wszyscy w swoich pracach wykorzystywali tematykę kulturalną czy polityczną w konkretnym celu. Każda z ich prac przekazywała aluzję do sytuacji naszego kraju i ludzi w nim żyjących. Charakterystyczną cechą było również to, iż plakat zaczęto wówczas pojmować jako dzieło plastyczne, odznaczające się bogactwem środków wyrazu.

franciszek-starowieyski-panna-mloda-w-zalobie

Franciszek Starowieyski “Panna młoda w żałobie”

Głównymi ośrodkami skupiającymi twórców Polskiej Szkoły Plakatu stały się Akademie Sztuk Pięknych w Warszawie i Krakowie. Z tym pierwszym związany był m.in. Henryk Tomaszewski, najbardziej znany polski plakacista tego okresu. Najstarszy z reprezentantów Polskiej Szkoły Plakatu. Główną siłą jego plakatów było niewątpliwie „proste, inteligentne przełożenie na język obrazu treści i przesłania konkretnych wiadomości i informacji, motywów i wątków literackich, teatralnych, filmowych, plastycznych, muzycznych, społecznych”.1 Jego twórczość w lapidarny sposób sprowadzała informację do prostego znaku, przekazując przy tym istotne i złożone treści. Oprócz Tomaszewskiego z ośrodkiem Warszawskim związani byli także Franciszek Starowieyski, Jan Lenica, Rafał Olbiński i Jan Młodożeniec. Ten ostatni był twórcą prac niezwykle charakterystycznych. Stworzył tzw „plakat osobowościowy”. Dużą uwagę w swoich pracach przykładał do liter i typografii. Wykonywane ręcznie litery stawały się częścią kompozycji, a powstające z nich słowa nabierały charakter elementów graficznych. Jego prace charakteryzują się niezwykłym bogactwem kolorów, które się wspaniale harmonizują nadając plakatom niesamowity klimat.

waldemar-swierzy-strach-na-wroble

Waldemar Świerzy “Strach na wróble”

Z ośrodkiem krakowskim związani byli: wspomniany już Franciszek Starowieyski (w roku 1952 przeniósł się do Warszawy), Waldemar Świerzy i Roman Cieślewicz. Ten pierwszy w swoich pracach wyraźnie czerpał inspiracje ze sztuki baroku, w swojej twórczości „z niezwykłą wprost biegłością łączył w sztuce zmysłowe formy z intelektualnym przesłaniem, szokując często nieoczekiwanymi efektami i surrealistycznymi wizjami”2. Jego plakaty przepełnione były metaforycznymi odniesieniami i indywidualnym specyficznym dla artysty systemem znaków. Drugi z przedstawionych artystów krakowskich Waldemar Świerzy był chyba najbardziej płodnym twórcą tamtego okresu. Trudno znaleźć tematykę, która nie zostałaby przedstawiona na którymś z jego plakatów. Jego twórczość wyróżnia niezwykła różnorodność formalna, oraz jego dość ostre spojrzenie na przedstawianą rzeczywistość.

W swoich pracach często odwoływał się do estetyki malarskiej, wzorując swoje plakaty na dziełach abstrakcjonistów czy twórców pop-artu. Ostatni z czołowych przedstawicieli Polskiej Szkoły Plakatu Roman Cieślewicz w swych pracach inspirował się dokonaniami konstruktywizmu i op artu. Jego plakaty często dawały wrażenie iluzorycznej trójwymiarowości. Po mistrzowsku posługiwał się fotomontażem, często też wykorzystywał w swoich dziełach technikę kolażu. Jego prace stały się charakterystyczne ze względu na ich ekspresję i nietypowość przedstawianych skojarzeń.

roman-cieslewicz-che-si

Roman Cieślewicz “>>Che<< Si”

Wraz z rozwojem Polskiej Szkoły Plakatu zaczęły pojawiać się zjawiska, które na trwałe ugruntowały wysoką pozycję polskiego plakatu na świecie. Mowa tu o zapoczątkowanym w roku 1966 Międzynarodowym Biennale Plakatu w Warszawie i powstałym dwa lata później Muzeum Plakatu w Wilanowie. Warszawskie Biennale powstało z inicjatywy profesora tamtejszej ASP Józefa Mroszczaka. Impreza ta stanowi ogromny wkład naszego kraju w sztukę plakatu, odwiedziły ją takie osobistości związane z sztukami projektowania graficznego i malarstwem, jak: Andy Warhol, Roy Lichtenstein, Marc Chagall czy Milton Glaser. Objęta jest również patronatem Międzynarodowej Rady Stowarzyszeń Grafików Projektantów, instytucji założonej przez osoby zawodowo zajmujące się projektowaniem graficznym3.

Muzeum Plakatu w Wilanowie jest z kolei pierwszą tego typu placówką na świecie. Zostało założone jako oddział Muzeum Narodowego. W zbiorach możemy odnaleźć wiele artystycznych plakatów teatralnych, filmowych, cyrkowych, muzycznych i sportowych, zarówno przedstawicieli Polskiej Szkoły Plakatu, jak i polskich i zagranicznych twórców współczesnych.

Gdyby spróbować dokonać syntezy zasług przedstawicieli Polskiej Szkoły Plakatu dla polskiej kultury, można by niewątpliwie wysnuć wniosek, że dokonali oni czegoś niebywałego i to nie tylko w dziedzinie projektowania graficznego. Osiągnęli oni niebywały sukces, a ich prace do dziś cieszą się popularnością na całym świecie. To, że potrafili wyzwolić się od zasad reklamy i sztywnych wymogów formalnych, ujawniając przy tym swoją osobowość i wewnętrzne myśli, stanowi o niewątpliwej sile przekazu ich plakatów. Plakatów, które zamiast pełnić jedynie funkcję informacyjną, zaczęły aktywizować intelektualnie ich odbiorców przez operowanie metaforami, odniesieniami i różnorakimi skrótami myślowymi. To wszystko sprawia, że dzieła artystów plakatu tamtego okresu intrygują i wywołują podziw do dziś stanowiąc niewątpliwy dorobek polskiej kultury.

Autor: Łukasz Gajewski

1 http://www.culture.pl/pl/culture/artykuly/os_tomaszewski_henryk_2

2 http://www.culture.pl/pl/culture/artykuly/os_starowieyski_franciszek

3 http://pl.wikipedia.org/wiki/ICOGRADA

Łukasz Gajewski

Dziennikarz, pedagog, kulturoznawca. Autor tekstów z obszaru kultury, psychologii, polityki, zdrowego trybu życia i mediów.
Zamieszkały: Bełchatów

Komentarze

comments